Słowo „szponcić” to Młodzieżowe Słowo Roku 2025, które oznacza przede wszystkim igranie z czymś, wygłupianie się lub cwaniaczenie, ale w zależności od tonu może wyrażać również autentyczny podziw dla czyjejś odwagi i szaleństwa. Jego historia sięga gwary miejskiej i żargonu więziennego. W dalszej części artykułu znajdziesz szczegółowe wyjaśnienie wszystkich kontekstów użycia oraz tło tegorocznego plebiscytu.
Co oznacza słowo szponcić?
Samo określenie ma wielowymiarowe oblicze i jego odbiór często zależy od intonacji oraz sytuacji. Można je stosować w formie żartobliwej przygany, gdy ktoś robi coś niestosownego, ale też jako wyraz szczerego uznania dla nietuzinkowych pomysłów. Organizatorzy plebiscytu podają, że współcześnie wyodrębniono dwa podstawowe znaczenia, które uzupełniane są o kontekst historyczny.
Wyrażanie dezaprobaty
W pierwszym, częstszym znaczeniu „szponcić” stosuje się z nutką krytyki. Użytkownik języka wskazuje w ten sposób, że ktoś robi coś niewłaściwego, szkodliwego lub nierozsądnego. To działanie na granicy ryzyka, które może sugerować oszukiwanie albo zabawę z konsekwencjami.
W typowej rozmowie usłyszeć można sformułowania w rodzaju: „całe osiedle słyszało, jak szponcisz tą betą”, gdzie wytykany jest nadmierny hałas lub chęć lansu. Czasownik ten używany jest z dezaprobatą nawet wobec osób majstrujących długo przy czymś, co nadal nie działa, na przykład pod maską samochodu. Krótko mówiąc, oznacza kombinowanie, które budzi niesmak.
Sygnał podziwu i flirtu
Drugie znaczenie zaskakuje wielu dorosłych odbiorców, ponieważ ten sam wyraz staje się synonimem czegoś szalonego, ciekawego i godnego pozytywnej uwagi. W ten sposób wyraża się entuzjazm wobec czynów śmiałych, pomysłowych, a nawet wobec umiejętności zorganizowania wydarzenia lub wejścia w relację międzyludzką.
Gdy ktoś opowiada, że „szponci” z nową osobą, może mieć na myśli flirtowanie lub przyciąganie jej zainteresowania sposobem bycia. W rozumieniu tym nie ma już cienia nagany – chodzi wyłącznie o odważną i przykuwającą wzrok postawę, która wyróżnia danego człowieka z tłumu. Właśnie ta podwójna natura znaczeniowa przyczyniła się do popularności słowa w głosowaniu internautów.
Korzenie historyczne i ewolucja języka
Nie wszyscy wiedzą, że wyraz ten towarzyszył polszczyźnie na długo przed tym, zanim stał się elementem slangu młodzieżowego. Według danych Wydawnictwa Naukowego PWN występował on niegdyś w polskich gwarach miejskich i w środowiskach przestępczych, gdzie oznaczał przede wszystkim knucie, intrygowanie i powodowanie nieporozumień. Zatem jego dawna wymowa była jednoznacznie negatywna i wiązała się z matactwem.
Historycznie rzeczownik szpont funkcjonował też jako nazwa zatyczki do beczki, a dopiero później nabrał abstrakcyjnego sensu opisującego błąd, wydarzenie lub trik. Ta transformacja znaczeniowa, z konkretnego przedmiotu w pojęcie opisujące rzeczywistość, jest naturalnym procesem językowym, który obrazuje, jak slangi czerpią z najróżniejszych rejestrów mowy.
Słowa zwycięskie w naszym plebiscycie przeważnie niosły emocje lub wartościowanie pozytywne. Slang młodzieżowy przejął szpont tak jak liczne inne słowa więzienne i przekształcił coś bardzo złego na coś wyjątkowego, niespodziewanego – komentuje jeden z jurorów, prof. Marek Łaziński.
Plebiscyt i jego finaliści
Organizatorem przedsięwzięcia jest Wydawnictwo Naukowe PWN, a samo głosowanie rozstrzygnięto podczas finałowej gali w Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie dokładnie 8 grudnia 2025 roku. W tegorocznej, jubileuszowej 10. edycji do ścisłego finału trafiło piętnaście słów i wyrażeń, spośród których zwycięzcę wyłonili internauci. Poniższa tabela prezentuje zestawienie pięciu najwyżej sklasyfikowanych propozycji oraz ich definicje:
| Miejsce | Słowo / wyrażenie | Krótki opis znaczenia |
| 1. | szponcić / szpont | Robić coś nie do końca legalnego albo odwrotnie – podziwiać czyjś luz i szaleństwo. |
| 2. | 6 7 | Idiom liczbowy o zmiennym sensie – żart, radość, ekscytacja lub utrzymywanie kontaktu. |
| wyróżnienie | OKPA | Zrost międzynarodowego OK i polskiego „pa”, wymawiany także jako okejpa lub okitopa. |
| finalista | klasa | Wyrażenie aprobaty, wywodzące się od frazy „pierwsza klasa”. |
| finalista | slay | Pochwała wyjątkowego wyglądu, umiejętności lub sposobu wykonania czegoś. |
Jak przebiega głosowanie?
Procedura ma dwa główne etapy. W pierwszym z nich internauci nadsyłają swoje propozycje, a następnie jury złożone m.in. z badaczy języka z Uniwersytetu Warszawskiego, Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach oraz Uniwersytetu Szczecińskiego weryfikuje, czy są one zgodne z regulaminem. Do finału przechodzą najczęściej zgłaszane warianty, a ostateczna decyzja należy do głosujących.
Skład ekspercki uzupełniają językoznawcy, a wspiera ich doradczy zespół młodzieżowy z Obserwatorium Języka i Kultury Młodzieży. Gremium to czuwa nad merytoryczną stroną przedsięwzięcia, analizując etymologię, frekwencję i potencjał komunikacyjny każdego zgłoszenia. W poprzednich latach triumfowały takie słowa, jak sigma, rel, essa czy śpiulkolot, a w 2016 roku tytuł zdobył wyraz sztos.
Jak odczytywać inne nominowane słowa?
Fala zjawisk językowych widoczna na finałowej liście wiele mówi o kierunku, w jakim podąża współczesna komunikacja. Niektóre z nich to zapożyczenia z angielskiego, inne wywodzą się z memów i viralowych dźwięków. Przykładem jest idiom 6 7, którego źródłem stał się utwór Skrilla „Doot Doot” oraz nagranie chłopca znane jako mem 6 7 Kid, ale też klipy z koszykarzem LaMelo Ballem, którego wzrost w systemie imperialnym wynosi dokładnie 6 stóp i 7 cali.
W tegorocznej stawce znalazły się też konstrukcje całkowicie pozbawione stałego znaczenia, funkcjonujące przede wszystkim jako nośnik nastroju. Należy do nich termin skibidi, rozsławiony przez serię filmów o toaletach i piosenkę „Dom dom yes yes” Biser Kinga, a także przez zespół Little Big. Takie wyrazy są raczej sygnałem przynależności do grupy niż nośnikiem konkretnej treści informacyjnej.
W epoce nadmiaru to emocje są jedynymi zasobami, które wciąż mogą być świeże i atrakcyjne – podkreśla prof. Anna Wileczek, wskazując, że młodzieżowe słowa stają się barometrami kultury ceniącej ekspresję ponad treść.
Krótki przegląd pozostałych finalistów
Poza podium znalazły się wyrazy, które opisują relacje międzyludzkie i codzienne oceny. Angielski rzeczownik bro, będący skrótem od brother, określa bliskiego znajomego traktowanego jak rodzeństwo. Z kolei lowkey pozwala wyrazić opinię w sposób stonowany, subtelny, a jego przeciwieństwem jest high-key. Młodzież chętnie używa też zrostu OKPA, który narodził się z połączenia uniwersalnego sygnału aprobaty i swojskiego pożegnania.
Następne pozycje na liście to m.in. fr, czyli skrót od słów for real, używany w znaczeniu „naprawdę”, często w ironicznym tonie; freaky oddające dziwaczność i ekscentryczność, nierzadko spotykane w opisie mody; tuff pierwotnie oznaczające coś trudnego, a dziś przede wszystkim atrakcyjnego; oraz goat, który powstał od wyrażenia Greatest Of All Time na określenie mistrza w danej dziedzinie. Wszystkie one ilustrują, jak silnie angielszczyzna wnika we współczesną polszczyznę młodego pokolenia.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Co oznacza słowo „szponcić” w młodzieżowym slangu?
To określenie ma dwa główne odcienie: może oznaczać igranie lub kombinowanie w sposób nie do końca właściwy, albo wyrażać podziw dla czyjejś odważnej, przyciągającej uwagi postawy.
Kiedy „szponcić” używa się jako krytyki?
W negatywnym sensie słowo wskazuje na działanie ryzykowne, nierzadko oszukujące lub nieprzemyślane, które wzbudza dezaprobatę rozmówcy.
W jakim kontekście „szponcić” wyraża pochwałę?
Pozytywne użycie odnosi się do czegoś szalonego i pomysłowego, na przykład flirtowania lub imponującego zachowania, które budzi uznanie.
Jakie są historyczne korzenie wyrazu „szponcić”?
Pochodzi z gwar miejskich i żargonu przestępczego, gdzie dawniej oznaczał knucie i matactwo, a wcześniej związany był też z rzeczownikiem 'szpont’ jako zatyczką do beczki.
Kto organizuje plebiscyt na Młodzieżowe Słowo Roku i kiedy ogłoszono zwycięzcę 2025?
Organizatorem jest Wydawnictwo Naukowe PWN, a laureat został ogłoszony 8 grudnia 2025 roku podczas gali w Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie.
Jak przebiega wybór finalistów i zwycięzcy w plebiscycie?
Najpierw internauci zgłaszają propozycje, potem jury językoznawcze weryfikuje zgodność z regulaminem, a ostatecznie o zwycięzcy decydują głosujący.
Jak odczytywać inne nominowane wyrazy, na przykład „6 7” czy „skibidi”?
Wiele z nich funkcjonuje jako nośniki nastroju lub odwołania kulturowe — '6 7′ wiąże się z memami i utworem muzycznym, a 'skibidi’ jest bardziej symbolem przynależności niż stałego znaczenia.
