Brytyjski funt szterling – historia, ciekawostki, kurs waluty

Kurs funta szterlinga 28 lipca 2026 roku o godzinie 12:00 wyniósł 5,0581 zł, a jego zmiana dzień do dnia sięgnęła +0,0117 zł. Tygodniowa różnica w notowaniach GBP/PLN ukształtowała się na poziomie 0,0296 zł. W artykule przyjrzymy się wielowiekowej historii tej waluty, jej współczesnym nominałom oraz czynnikom, które na przestrzeni ostatnich miesięcy wpływały na wartość brytyjskiego pieniądza.

Najstarsza nieprzerwanie używana waluta

Funt szterling, oznaczany międzynarodowym kodem GBP, jest jednostką monetarną o bezprecedensowej ciągłości. Jego korzenie sięgają VIII stulecia, gdy król Offa ustanowił srebrnego pensa głównym środkiem płatniczym. Formalne wprowadzenie do obrotu nastąpiło jednak za panowania Henryka II w 1158 roku. W momencie startu jeden funt ważył równo 0,37 kilograma czystego srebra i był na ten kruszec swobodnie wymienialny.

Wymienialność na srebro utrzymała się aż do 1816 roku, gdy władze monetarne zastąpiły ją standardem złota. Epoka wymiany banknotów na sztaby trwała z przerwą do 1931 roku. Wielki kryzys ostatecznie zerwał parytet kruszcowy, zmuszając Bank Anglii do porzucenia parytetu, który przez ponad sto lat definiował pozycję brytyjskiej gospodarki. Od tego momentu kurs stał się wypadkową decyzji politycznych, stóp procentowych i globalnych przepływów kapitału.

W kolejnych dekadach notowania przeżywały dramatyczne wahania. W 1949 roku dewaluacja sięgnęła 30 procent. Na przełomie lat 60. i 70. presja na walutę była tak silna, że wprowadzono zakaz wywozu z kraju kwot powyżej 50 funtów. Najniższy historyczny kurs wobec dolara zanotowano w lutym 1985 roku – za jednego funta płacono zaledwie 1,05 USD. Z kolei 16 września 1992 roku przeszedł do historii jako Czarna Środa. Atak spekulacyjny, na którego czele stanął George Soros, wymusił opuszczenie systemu ERM i przyniósł spadek wartości o 25% w ciągu kilku dni. Inwestor zarobił na tej operacji ponad miliard dolarów.

Wydarzenia z 1992 roku zmusiły Bank Anglii do porzucenia obrony sztywnego kursu i miały bezpośredni wpływ na późniejszą decyzję Wielkiej Brytanii o pozostaniu poza strefą euro.

Gdzie obowiązuje funt szterling?

Jednostka ta jest oficjalnym środkiem płatniczym nie tylko w Zjednoczonym Królestwie. Posługują się nią mieszkańcy Szkocji, Walii, Anglii oraz Irlandii Północnej. Akceptowana jest również na terytoriach zależnych i zamorskich, do których należą Gibraltar, Falklandy, Wyspa Man, Jersey, Guernsey czy Wyspa Świętej Heleny. Na części z tych obszarów emituje się lokalne warianty banknotów, zawsze opatrzone odrębnym wzornictwem, ale zachowujące parytet 1:1 wobec emisji Banku Anglii.

Znaczenie tej waluty wykracza poza granice brytyjskich posiadłości. Współcześnie funt stanowi około 5 procent globalnych rezerw walutowych i jest czwartą najważniejszą walutą rezerwową świata – za dolarem amerykańskim, euro i jenem japońskim. Dla ponad miliona Polaków pracujących na Wyspach codzienne notowania GBP/PLN przekładają się bezpośrednio na siłę nabywczą zarobków przesyłanych rodzinom w kraju.

Od szylingów po system dziesiętny – nominały i podział

Do 15 lutego 1971 roku wewnętrzna struktura funta była skomplikowana i opierała się na podziale dwunastkowym. Jeden funt równał się 20 szylingom, a każdy szyling zawierał 12 pensów. W praktyce oznaczało to, że w jednym funcie mieściły się 244 pensy. System ten, odziedziczony po średniowiecznej rachunkowości, utrudniał handel zagraniczny i codzienne rozliczenia. Reforma dziesiętna z 1971 roku uprościła podział do 100 pensów, a nowy pens był początkowo nazywany „nowym pensem” dla odróżnienia od starej, cięższej jednostki.

Obecnie w obiegu funkcjonują zarówno monety, jak i banknoty. Ich zestawienie prezentuje się następująco:

W 2024 roku do obiegu trafią pierwsze banknoty z portretem nowego monarchy, króla Karola III. Mennica Królewska, będąca najstarszą działającą mennicą w Europie, odpowiada za produkcję wszystkich monet i od XII wieku utrzymuje rygorystyczne standardy jakości sprawdzane przez specjalne grono ekspertów.

Potoczne określenie „quid”, używane przez Brytyjczyków zamiennie z nazwą funt, pojawia się w języku potocznym od końca XVII stulecia. Jego etymologia nie została jednoznacznie wyjaśniona, lecz wyrażenie to na stałe weszło do slangu finansowego Wysp.

Jak kształtował się kurs funta latem 2026 roku?

W ostatnim tygodniu lipca 2026 roku funt szterling wykazywał umiarkowaną zmienność. 21 lipca o poranku za jednego funta płacono 5,0877 zł. Dobowa zwyżka wobec złotego wyniosła wtedy 0,0179 zł, a w zestawieniu tygodniowym notowania podniosły się o symboliczne 0,0049 zł. Siedem dni później, 28 lipca o godzinie 12:00, kurs sięgnął poziomu 5,0581 zł. Zmiana w ujęciu dzień do dnia była dodatnia i wyniosła +0,0117 zł, natomiast różnica tygodniowa zamknęła się na wartości 0,0296 zł.

Jeszcze 27 lipca o świcie funt był notowany po 5,0533 zł. Dla porównania, wobec innych głównych walut za jedną jednostkę płacono wówczas 1,3353 dolara amerykańskiego oraz 1,1702 euro. Z kolei pod koniec czerwca, dokładnie 24 czerwca 2026 roku o 7:00 rano, kurs GBP/PLN wynosił 4,9703 zł, a relacja do dolara amerykańskiego kształtowała się na poziomie 1,3193. Od tego dołka do końcówki lipca funt zyskał zatem blisko 8 groszy.

Aktywność użytkowników platform wymiany również wskazuje na spore zainteresowanie tą parą. W okresie od 28 lipca do 6 sierpnia dzienny wolumen transakcji zawieranych w serwisie Walutomat wahał się od około 16 tysięcy do przeszło 377 tysięcy funtów. Najintensywniejszy dzień przypadł na 30 lipca, gdy zrealizowano wymiany na łączną kwotę 377 452,18 GBP. Podczas sesji 6 sierpnia dominowały oferty sprzedaży funta po kursie 5,0146–5,0169 zł, przy czym w zleceniach widniały pokaźne pakiety, przekraczające niekiedy 5,9 tysiąca funtów.

Co wpływa na zmienność funta?

Decyzje Banku Anglii

Bank Anglii pełni funkcję banku centralnego Wielkiej Brytanii i to on sprawuje nadzór nad polityką monetarną. Ustalanie stóp procentowych, operacje otwartego rynku i emisja banknotów na terenie Anglii i Walii bezpośrednio oddziałują na notowania GBP. W miesiącach letnich 2026 roku rynek wyczekiwał sygnałów świadczących o tempie wychodzenia z presji inflacyjnej, co wywoływało okresowe skoki zmienności.

Dane makroekonomiczne i efekty Brexitu

Osłabienie funta w ostatnich latach łączono często z decyzją o opuszczeniu struktur Unii Europejskiej. Referendum w 2016 roku uruchomiło falę niepewności, która przełożyła się na gwałtowne wahania kursu. Obecnie, oprócz dziedzictwa Brexitu, znaczenie mają comiesięczne publikacje o inflacji bazowej, PKB i stanie brytyjskiego rynku pracy. Przykładowo, wiosną 2026 roku wyraźnie słabsze odczyty z Wysp wywołały tąpnięcie na funcie, natomiast niespodziewanie lepsze dane potrafiły wywołać gwałtowne umocnienie.

Kurs funta szterlinga jest pochodną wielu nakładających się czynników, spośród których stopy procentowe Banku Anglii i dane z rynku pracy stanowią filary krótkoterminowej wyceny.

Nastroje globalne i spekulacja

Mimo upływu dekad mechanizmy znane z Czarnej Środy nie odeszły do lamusa. Wysoka płynność funta na rynku Forex sprawia, że pozostaje on podatny na ataki spekulacyjne i zmiany apetytu na ryzyko. W lipcu i sierpniu 2026 roku widoczne były kontrastujące ze sobą prognozy: część analityków wskazywała na potencjalne odbicie od strefy wsparcia 4,82–4,63 zł, inni przestrzegali przed niespodziewanym osłabieniem przy braku wyraźnych impulsów fundamentalnych.

Znaczenie funta dla polskiej gospodarki

Wahania na parze GBP/PLN są szczególnie istotne z perspektywy krajowego bilansu płatniczego. Wielka Brytania pozostaje jednym z głównych kierunków polskiej emigracji zarobkowej, a transfery pieniężne od pracujących tam obywateli szacuje się na setki milionów złotych rocznie. Im wyższy kurs, tym więcej złotówek trafia do rodzinnych budżetów. Z drugiej strony, importerzy brytyjskich towarów i usług odczuwają wtedy wzrost kosztów, co może przenosić się na ceny detaliczne.

Symbolika i ciekawostki związane z brytyjską walutą

Symbol graficzny „£” wywodzi się od wielkiej litery L pisanej starożytnym krojem i przekreślonej w poprzek. Litera ta pochodzi od łacińskiego słowa libra, oznaczającego wagę i rzymską jednostkę masy. Dodanie członu „szterling” miało na celu odróżnienie pieniądza od jednostki ciężaru, a w kontekście srebra tłumaczy się je jako „najwyższej próby”.

Wizerunek monarchy na awersie monet jest uaktualniany przy każdej emisji, by odzwierciedlać zmieniający się z wiekiem wygląd władcy. Przez dekady był to portret królowej Elżbiety II, a od 2024 roku instytucje emisyjne stopniowo wprowadzają podobiznę Karola III. Na rewersach banknotów widnieją zaś postaci takie jak Adam Smith czy Karol Darwin – symbolizujące wkład Wielkiej Brytanii w rozwój nauki i gospodarki.

W 2017 roku mennica zaskoczyła kolekcjonerów i obywateli, wypuszczając monetę jednofuntową w kształcie dwunastokąta. Był to pierwszy w historii funta przypadek zastosowania takiego kształtu, podyktowany chęcią utrudnienia fałszerstw. Warto też pamiętać, że przed reformą dziesiętną posługiwano się szylingami i pensami, a zapis skrótowy „d” na oznaczenie pensa pochodził od łacińskiego denara – co podkreśla głębokie osadzenie brytyjskiego systemu monetarnego w tradycji antycznej.